Zware benen: wat is het en wat kan je eraan doen?

wat je arts je wil laten weten

Het lijkt op het eerste gezicht vooral een ongemakkelijke aandoening: zware benen. Deze klacht treft zeker niet enkel ouderen; ook jonge, fitte mensen kunnen er last van hebben. Meestal zijn zware benen tijdelijk en gaan de klachten vanzelf weer over. In sommige gevallen kunnen ze echter blijvend zijn. Dr. Janine Quaniers van het Hôpital de la Citadelle in Luik legt uit wat zware benen zijn en wat je eraan kan doen.

Symptomen

Aan het einde van de dag kunnen je benen zwaar, pijnlijk of ongewoon vermoeid aanvoelen, ook na een ogenschijnlijk gewone dag. Soms zwellen je enkels en voeten op. Die zwelling wordt oedeem genoemd. Ook tintelingen, prikkelingen, een warm gevoel of nachtelijke krampen kunnen voorkomen.

Let op de symptomen die steeds terugkomen
Noteer of de klachten 's avonds erger worden, bij warm weer of nadat je enkele uren hebt gestaan.
Noteer ook rusteloze benen en spataderen.
Praat met je arts of apotheker over aanhoudende klachten of die je dagelijks leven verstoren.

Leeftijd en geslacht bieden geen bescherming

Vrouwen hebben vaker last van spataderen en krijgen ook sneller een diagnose, terwijl mannen vaak pas in een verder gevorderd stadium een arts raadplegen. Leeftijd, overgewicht, zwangerschappen en een zittende levensstijl verhogen het risico. Ook langdurig staan of zitten op het werk speelt een rol, bijvoorbeeld in het onderwijs, bij kappers of in de zorg. De eerste klachten kunnen al vanaf 30 of 40 jaar optreden, en in sommige gevallen zelfs eerder.

Denk na over je medische voorgeschiedenis
Bespreek erfelijke factoren en risico's die in je familie voorkomen, ook als je jezelf nog te jong vindt.
Meld veranderingen na een zwangerschap: bij Isabelle, 51 jaar en moeder van een tweeling, namen de problemen met de bloedsomloop daarna toe.
Ook mannen wachten beter niet tot de klachten echt hinderlijk worden: wie pas laat een arts raadpleegt, kan een ingrijpendere behandeling nodig hebben.

Wat er gebeurt, is niet altijd zichtbaar

Deze klachten kunnen wijzen op chronische veneuze insufficiëntie. Daarbij hebben de aderen blijvend moeite om het bloed terug naar het hart te voeren. De aandoening kan zich ook zonder pijn ontwikkelen, je levenskwaliteit aantasten en uiteindelijk complicaties veroorzaken. Vroege stadia hebben echter niet dezelfde impact als verder gevorderde vormen. Een studie onder 6009 patiënten in België en Luxemburg wijst erop dat de aandoening nog vaak ondergediagnosticeerd is.

Bereid je consult voor
Je kunt je arts vragen of een echografie zou helpen om je symptomen beter te begrijpen.
Om het gesprek voor te bereiden, kunt je gebruikmaken van de gratis test die Servier aanbiedt op legsfirst.be
Houd de beperkingen ervan in gedachten: deze tool schat een risico in, maar vervangt geen diagnose.

Gewoontes die je dagelijkse leven verlichten

Wandelen, zelfs in een rustig tempo, bevordert de bloedsomloop, al is dat niet altijd voldoende om de ontwikkeling van de aandoening tegen te gaan. Isabelle droeg ook compressiekousen, maar haar aderklachten verdwenen daardoor niet. Compressiekousen oefenen druk uit op je benen en helpen het bloed naar boven te stromen. Je arts kan daarom een speciale venotonische behandeling voorstellen om de klachten te verlichten.

Gewichtsverlies en loszittende kleding
Plan regelmatig momenten in om te wandelen en laat je indien nodig begeleiden bij gewichtsverlies, zodat de druk op de aderen afneemt.
Kies bij voorkeur voor loszittende kleding, vermijd hakken hoger dan vier centimeter en drink voldoende water, vooral als je onderweg bent.
Vraag advies over compressiekousen en medicatie, zeker in de zomer, wanneer warmte de klachten kan verergeren.

Een lange reis vereist voorbereiding

Of je nu met het vliegtuig, de trein of de auto reist: langdurig zitten vertraagt de bloedsomloop en kan zwelling en pijn verergeren. In het vliegtuig kunnen ook druk- en temperatuurschommelingen het ongemak verergeren. Voor een lange reis kan je arts een preventieve behandeling overwegen, bijvoorbeeld compressiekousen als je situatie daar aanleiding toe geeft. Vertel ook of je ooit tromboflebitis hebt gehad, een bloedstolsel in een ader, zelfs als dat al lang geleden is.

Blijf tijdens de reis in beweging
Sta wanneer mogelijk op om even te lopen en buig en strek regelmatig je enkels, zonder je benen over elkaar te slaan.
Drink tijdens de reis regelmatig water en masseer eventueel je benen van onder naar boven.
Vraag advies over slaappillen: die kunnen ervoor zorgen dat je lange tijd nauwelijks beweegt, vooral tijdens langeafstandsvluchten.

Aangepaste zorg, langdurige opvolging

Na een operatie aan beide benen ervaart Isabelle opnieuw meer comfort, dankzij maandelijkse controles en een behandeling van haar spataderen. Gerda, 55 jaar, onderging meerdere ingrepen en kreeg een oppervlakkige trombose, een bloedstolsel in een ader dicht bij de huid. Haar halfjaarlijkse opvolging omvat sclerotherapie. Daarbij worden injecties gebruikt om de behandelde aderen af te sluiten, soms met schuim, ook wel 'foam' genoemd. Een operatie kan langdurige verbetering bieden, maar een gezonde levensstijl en regelmatige opvolging blijven natuurlijk belangrijk.

Overleg met je arts
Bespreek klachten van zware benen met je arts: blijft niet te lang rondlopen met klachten.
Blijf ook na een verbetering op controle komen: spataderen keren niet altijd terug, maar een herval blijft mogelijk.
Vertel welke klachten je nog steeds hinderen: Gerda ervaart duidelijke verlichting, ook al blijven sommige pijnen aanhouden.

Met de juiste gewoontes en een behandeling op maat zijn klachten van zware benen vaak goed onder controle te houden. Regelmatige beweging en een goede medische opvolging helpen om je benen zo comfortabel en gezond mogelijk te houden.