Laat je niet vangen door hoogteziekte
Met de zomer in aantocht maken sommigen zich klaar voor een zee- en strandvakantie, terwijl anderen dan weer liever de bergen intrekken. Hoor jij bij die laatste groep? Dan let je wel best op voor hoogteziekte. Zeker als je van plan bent om hoog de bergen in te gaan.
Wat is hoogteziekte precies?
Hoogteziekte is een verzamelnaam voor klachten die (heel) plots kunnen ontstaan wanneer je wordt blootgesteld aan zuurstofarme lucht op grote hoogte (boven 2.000 à 2.500 meter).
Hoogteziekte kan verschillende vormen aannemen. Meestal is een eerste signaal van hoogtezieke plotse hoofdpijn, samen met een van de volgende symptomen:
- vermoeidheid
- zwakte
- duizeligheid
- misselijkheid, overgeven of verminderde eetlust
Deze symptomen duiken meestal op nadat je zes à twaalf uur op grote hoogte bent geweest. De Engelse term hiervoor is acute mountain sickness.
Hoogteziekte of acute mountain sickness
- Ontstaat plots
- Hoofdpijn vaak eerste signaal
- Begint vaak na 6 à12 uur op grote hoogte
Hoogteziekte met longoedeem of hersenoedeem
Soms komen er in de loop van uren of dagen nog klachten bij door plotse vochtophoping. Dat noemen we een oedeem. Zo’n oedeem kan ontstaan in je longen, hersenen of op andere plaatsen in je lichaam. Het kan zelfs voorkomen zonder eerdere tekenen van hoofdpijn.
Bij hoogteziekte met longproblemen door vochtophoping (longoedeem) heb je vooral ademhalingsklachten. Je hebt een droge hoest, met na één à twee dagen vaak schuimige slijmen die rood kunnen kleuren (door bloed). Je wordt ook kortademig bij inspanning, en nadien zelfs in rust. Daarnaast versnelt je hartslag, voel je een druk op je borst en verkleuren je lippen blauw (cyanose). Deze symptomen ontstaan één tot vier dagen na aankomst op grote hoogte. De klachten worden erger wanneer je platligt.
Symptomen van hoogteziekte met longoedeem
- droge hoest met na verloop van tijd schuimige (soms rode) slijmen
- kortademig bij inspanning, later ook bij rust
- versnelde hartslag
- druk op je borst
- blauw kleurende lippen
Bij hoogteziekte kan je ook hersenstoornissen ontwikkelen door vochtophoping met overdruk in je hersenen (hersenoedeem). In dat geval kan je last krijgen van klachten zoals onregelmatige en onhandige bewegingen, misselijkheid, overgeven, ijl gevoel in je hoofd en waanvoorstellingen. Je kan ook overgevoelig worden voor licht, minder goed gaan zien of je anders dan normaal gedragen. Ook verlammingsverschijnselen, koorts en verminderd bewustzijn zijn mogelijke symptomen.
Symptomen van hoogteziekte met hersenoedeem
- ongecontroleerde bewegingen
- misselijkheid en/of overgeven
- ijl gevoel in je hoofd
- waanvoorstellingen
- overgevoelig voor licht en verslechterend zicht
- verlammingsverschijnselen
- koorts
- verminderd bewustzijn
Hoogteziekte is ernstig. De situatie kan snel erger worden. Als je niet op tijd ingrijpt, kan het dodelijk zijn. In de zomer van 2025 overleed nog een jonge Belgische toeriste in Peru aan de gevolgen van hoogteziekte. Het is dus belangrijk om steeds waakzaam te blijven voor signalen die kunnen wijzen op hoogteziekte.
Wat te doen bij hoogteziekte met longoedeem of hersenoedeem?
- Stop met klimmen.
- Bel onmiddellijk de hulpdiensten.
Hoe ontstaat hoogteziekte?
Op zeeniveau is de lucht rijk aan zuurstof. Maar als je hoger gaat, wordt de lucht steeds ijler en bevat ze almaar minder zuurstof. Hoe sneller je stijgt op korte tijd, hoe groter de kans dat je hoogteziekte krijgt.
Waarom sommige mensen last hebben van hoogteziekte en anderen niet, is nog niet bekend. Wel weten we dat je kans op hoogteziekte toeneemt als je eerder hoogteziekte hebt gehad of op een hoogte lager dan 900 meter boven zeeniveau woont. Ook als je te snel te hoog klimt (en overnacht), een te grote inspanning levert of blootgesteld wordt aan koude, loop je een groter risico.
Achterliggende oorzaken
- Hoe hoger je gaat, hoe minder zuurstof er in de lucht zit.
- De snelheid waarmee je stijgt, bepaalt je kans op hoogteziekte.
- Ook inspanning en blootstelling aan koude verhogen het risico.
Wist je dat?
Hoe hoger je gaat, hoe groter de kans op hoogteziekte wordt? Op hoogtes boven de 2.500 meter heeft één op de vier mensen last van hoogteziekte. Bij hoogtes boven de 5.000 meter heeft zelfs één op de twee er last van.
Wat kan je doen tegen hoogteziekte?
Stijg niet te snel
Je kans op hoogteziekte is kleiner als je traag stijgt en voldoende tijd neemt om te acclimatiseren. Dat betekent dat je lichaam de tijd krijgt om zich aan te passen aan de ijle lucht op (grote) hoogte. Je lichaam doet dat bijvoorbeeld door je iets sneller te laten ademen en meer urine te produceren. Hoe goed iemand zich kan aanpassen aan grote hoogte, verschilt van persoon tot persoon.
Kies je slaapplaats goed
Overnacht je ook in de bergen? Pas dan de hoogtes waarop je overnacht geleidelijk aan.
- Wil je overnachten op een hoogte boven 2.800 meter? Plan dan vooraf een overnachting op een tussenhoogte.
- Wil je overnachten boven 3.000 meter? Beperk dan het hoogteverschil tussen de overnachtingsplekken tot 500 meter. Neem ook een rustdag per 1.000 meter hoogteverschil of minstens om de drie à vier dagen.
Heb je al eens hoogteziekte gehad en is traag stijgen om een gegronde reden onmogelijk? Dan kan je preventief een geneesmiddel innemen. Bespreek dat steeds vooraf met je arts.
Daal op tijd af
Bevind je je op een hoogte van meer dan 2.500 meter en krijg je last van hoofdpijn en bijvoorbeeld duizeligheid, vermoeidheid, verminderde eetlust, misselijkheid of overgeven? Dan kan je hoogteziekte hebben en klim je beter niet verder.
Verbeteren je klachten niet door te rusten? Dan moet je afdalen. Doe dat niet alleen en plan best vooraf je terugkeerroute. Ga bij voorkeur minstens 500 meter lager, bijvoorbeeld naar de plaats waar je de vorige keer hebt overnacht zonder klachten.
Hoe voorkom je hoogteziekte
- Stijg niet te snel om je lichaam te laten wennen aan de ijler wordende lucht.
- Kies je slaapplaats in functie van je hoogtemeters.
- Daal op tijd af als je merkt dat het minder gaat.
Merk je verdachte symptomen bij een kind? Breng hem of haar dan onmiddellijk naar een lager gelegen gebied. Ook als jij of iemand anders hoogteziekte ontwikkelt met longoedeem of hersenoedeem, is dat een medisch noodgeval. De hulpdiensten zullen dan alles in het werk stellen om je zo snel mogelijk naar beneden te helpen.
Vermoed je dat je hoogteziekte hebt of merk je de klachten bij iemand anders? Dan geldt:
- stop
- rust
- behandel als je klachten van hoogteziekte blijft hebben
- daal zodra je kan
- bij signalen van longoedeem of hersenoedeem: bel onmiddellijk de hulpdiensten
Geniet met volle teugen van de bergen en de uitzichten, maar vergeet niet om onderweg naar de top waakzaam te blijven en goed zorg te dragen voor jezelf en je reisgenoten. Zo zorg je ervoor dat het voor iedereen een topvakantie blijft, die om de juiste redenen onvergetelijk is.